Wielu ludzi po przejściu na DVB-T2 odkrywa, że obraz się zacina, kanały znikają bez ostrzeżenia, a stara antena, która działała przez lata, nagle przestała wystarczać. Nie jest to wina telewizora ani pechowego położenia mieszkania – to konsekwencja zmiany technologii nadawania. Nowy system jest bardziej wymagający, ale daje lepszą jakość obrazu i więcej programów. Żeby z tego skorzystać, trzeba dobrać antenę nie do ceny czy wyglądu, tylko do konkretnego miejsca, w którym mieszkasz.

Dlaczego DVB-T2 wymaga przemyślanego wyboru anteny

Standard DVB-T2 łączy się z kompresją obrazu o nazwie HEVC (oznaczaną też jako H.265). Dzięki temu nadawca mieści w jednym multipleksie nawet 10–12 kanałów, z czego kilka leci w Full HD. Tam, gdzie dawniej wchodziły 4 programy, dziś płynie ich znacznie więcej. Druga strona medalu jest taka, że sygnał cyfrowy w DVB-T2 ostrzej reaguje na zakłócenia i odbicia od budynków. Nie ma tu stopniowania w stylu „obraz lekko zaśnieżony, ale da się oglądać". Gdy jakość spadnie poniżej pewnego progu – ekran gaśnie całkowicie albo nieruchomieje na kilka sekund. W praktyce liczy się więc nie tylko siła sygnału, ale przede wszystkim jego czystość, którą fachowcy nazywają parametrem MER. Im wyższy MER, tym większa odporność na deszcz, wiatr czy przejeżdżającą obok śmieciarkę.

Antena zewnętrzna czy pokojowa – co dyktuje warunki w twojej okolicy

Najprostszy podział to anteny montowane na zewnątrz budynku i te, które stawia się w pokoju obok telewizora. Te pierwsze zapewniają o wiele lepszy sygnał, ponieważ nie muszą przebijać się przez dach, ściany ani szyby. Każda fizyczna bariera osłabia falę radiową, a w przypadku odbioru cyfrowego nawet kilkudecybelowy spadek może decydować o tym, czy obraz w ogóle się pojawi.

Antena pokojowa sprawdzi się wyłącznie wtedy, gdy od nadajnika dzieli cię nieduża odległość – mniej więcej 10–15 km – i nic masywnego nie stoi na drodze między tobą a masztem. Jeśli mieszkasz w budynku o grubych żelbetowych ścianach albo twoje okna mają powłoki odbijające ciepło, nawet bliskość nadajnika nie zagwarantuje niezawodnego odbioru. W takich warunkach trzeba celować w model z wbudowanym wzmacniaczem – czyli w antenę aktywną – i liczyć się z tym, że znalezienie właściwego miejsca w pokoju zajmie trochę czasu.

Kiedy nadajnik znajduje się 20, 30 albo 50 km od ciebie, raczej nie masz wyboru – konieczny staje się montaż anteny telewizyjnej na dachu, kominie, balkonie lub przytwierdzona do ściany od strony masztu. Im wyżej się znajdzie, tym lepiej. Podniesienie anteny choćby o metr potrafi radykalnie poprawić odbiór, zwłaszcza gdy teren dookoła faluje albo okolicę wypełnia zwarta, wysoka zabudowa.

Kierunkowa kontra dookólna – którą drogą pójść

Antena kierunkowa, jak sama nazwa mówi, zbiera sygnał z jednego, ściśle określonego kierunku. Ma dzięki temu wyższy zysk (podawany w dBi), czyli po prostu skuteczniej wyławia użyteczny sygnał z otaczającego go szumu. To najlepszy wybór przy większych odległościach od nadajnika. Dwie szeroko spotykane konstrukcje to anteny typu Yagi (przypominają drabinkę z poprzeczkami o różnej długości) oraz anteny logarytmiczne, które pracują w szerszym paśmie częstotliwości i są odporniejsze na zakłócenia płynące z innych masztów.

Antena dookólna odbiera fale ze wszystkich stron jednocześnie. Teoretycznie wygodniejsza – nie musisz jej precyzyjnie celować w jeden punkt. W praktyce oferuje jednak niższy zysk i łatwiej łapie odbicia sygnału, które w DVB-T2 potrafią bardziej zaszkodzić niż pomóc. Znajduje zastosowanie głównie w centrach miast, gdzie sygnał jest wyjątkowo mocny i dociera z kilku nadajników jednocześnie.

UHF i VHF – dwa pasma, które musisz mieć na uwadze

Większość kanałów telewizji naziemnej w Polsce nadawana jest w paśmie UHF – na częstotliwościach od 470 do 694 MHz. Wyjątkiem jest multipleks MUX-8, który korzysta z pasma VHF, czyli zakresu 174–230 MHz. Jeśli zależy ci na odbiorze wszystkich ogólnodostępnych programów, antena musi obsługiwać oba przedziały. Wiele modeli oferowanych jako „anteny DVB-T2" działa wyłącznie w UHF. Przed zakupem sprawdź na opakowaniu lub w specyfikacji, czy widnieje oznaczenie UHF/VHF (czasem producent nazywa to wersją dwuzakresową lub combo).

Jak ustalić, gdzie szukać nadajnika i co stoi na przeszkodzie

Zacznij od znalezienia najbliższego nadajnika. Służą do tego powszechnie dostępne mapy zasięgów – wystarczy wpisać w wyszukiwarkę frazę „nadajniki DVB-T2 mapa" i podać swoją miejscowość. Zobaczysz listę masztów z odległościami i azymutami. Azymut to kąt wyrażony w stopniach, który wskazuje, w którą stronę od twojego budynku znajduje się maszt. To właśnie według niego ustawisz antenę.

• Odległość poniżej 10 km i brak przeszkód – zwykle wystarczy antena pokojowa lub mała zewnętrzna pasywna.
• Odległość 15–20 km z pojedynczymi budynkami po drodze – antena zewnętrzna kierunkowa o umiarkowanym zysku, około 10–13 dBi.
• Odległość ponad 25–30 km, teren pofałdowany, lasy, osiedla – antena kierunkowa o wysokim zysku, 15–20 dBi, często z przedwzmacniaczem.
• Kilka nadajników w różnych kierunkach i bardzo silny sygnał – antena dookólna, ale tylko w promieniu kilku kilometrów od masztu.

Sama odległość to nie wszystko. Liczą się przeszkody, przez które fala radiowa musi się przedrzeć. Ściana lasu, fabryczna hala, rząd wysokich bloków – każda taka bariera odbija i tłumi sygnał. W takich realiach potrzebujesz anteny o wyższym zysku i koniecznie zamontowanej wysoko.

Montaż zewnętrzny – co przygotować i jak to zrobić

Do samodzielnego montażu na zewnątrz potrzebujesz kilku rzeczy: anteny, masztu (rurki stalowej lub aluminiowej o średnicy zazwyczaj 38–50 mm), uchwytu dopasowanego do miejsca (ściennego z kołkami rozporowymi lub kominowego z opaską stalową), kabla koncentrycznego, wtyków typu F oraz ewentualnie wzmacniacza z zasilaczem i zwrotnicą.

Krok pierwszy – solidne zamocowanie uchwytu. Uchwyty ścienne przykręcasz do muru kołkami rozporowymi, po uprzednim wywierceniu otworów. Uchwyty kominowe opasują komin taśmą stalową napinaną śrubami – nie wymagają wiercenia. W obu przypadkach sprawdź, czy całość trzyma pewnie, zanim zawiesisz na niej antenę. Konstrukcja będzie narażona na podmuchy, opady i mróz, więc niedokręcona śruba zemści się przy pierwszym silniejszym wietrze.

Następnie wkładasz maszt w uchwyt i zaciskasz śruby dociskowe. Na górnym końcu masztu osadzasz antenę, zgodnie z instrukcją dołączoną przez producenta. Podłączasz kabel koncentryczny do zacisku anteny, a drugi koniec przeciągasz do wnętrza budynku – do miejsca, gdzie stoi telewizor lub dekoder.

Ustawianie kierunku to czynność wymagająca cierpliwości. Obróć antenę wstępnie według azymutu z mapy – pomoże ci kompas albo darmowa aplikacja w telefonie. Włącz telewizor, wejdź w menu i odszukaj opcję pokazującą siłę oraz jakość sygnału (w różnych modelach nazywa się to „informacja o sygnale" lub „diagnostyka kanału"). Powoli przekręcaj antenę o 1–2 stopnie w lewo i prawo, za każdym razem odczekując kilka sekund i obserwując paski na ekranie. Nie oceniaj ustawienia po jednym kanale – przełącz kilka programów z różnych multipleksów. Gdy trafisz na pozycję, w której wszystkie działają płynnie i bez zacięć, dokręć śruby do końca.

Kabel i wtyki – detale, od których zależy efekt końcowy

Przewód łączący antenę z odbiornikiem to nie dodatek, który można kupić byle gdzie i założyć byle jak. Każdy metr kabla osłabia sygnał, a przy trasach dłuższych niż 15–20 metrów trzeba celować w model o niskim tłumieniu. Standardem w domowych instalacjach jest kabel typu RG6 o impedancji 75 omów. Do wnętrz wystarczy płaszcz PVC, natomiast odcinki biegnące na zewnątrz powinny mieć otulinę z polietylenu (PE) – taki materiał nie pęka na mrozie i nie kruszeje od słońca.

Końcówki kabla musisz zakończyć wtykami F – nakręcanymi lub zaciskanymi. Najpewniejsze są złącza kompresyjne: trzymają mocniej, są szczelniejsze i nie luzują się po kilku miesiącach użytkowania. Przy zakładaniu wtyku odsłoń około 6–7 mm środkowej żyły, odegnij oplot na zewnątrz i upewnij się, że żaden pojedynczy drucik nie styka się z wewnętrznym przewodnikiem. Zwarcie żyły z ekranem to najczęstsza przyczyna całkowitego braku sygnału – obraz po prostu nie wstaje, mimo że antena stoi prawidłowo.

Wzmacniacz – wybawienie czy dodatkowy kłopot

Wzmacniacz podnosi poziom sygnału, ale wraz z nim podbija wszystkie szumy i zakłócenia obecne na kablu. Gdy mieszkasz blisko nadajnika, wzmacniacz może wręcz przesterować tuner i popsuć odbiór zamiast go naprawić. Stosuj go wtedy, gdy kabel jest naprawdę długi, gdy dzielisz sygnał na kilka telewizorów albo gdy nadajnik znajduje się daleko i bez wzmocnienia tuner dostaje za mało mocy.

Wzmacniacze występują w dwóch wariantach: jako przedwzmacniacze montowane tuż przy samej antenie (skuteczniejsze) oraz jako modele liniowe umieszczane gdzieś na trasie kabla lub przy odbiorniku. Zasilanie wzmacniacza odbywa się przez kabel koncentryczny – służy do tego zasilacz ze zwrotnicą, niewielkie pudełko podłączane między przewód antenowy a telewizor. Jeśli nie masz pewności, czy wzmacniacz w ogóle jest ci potrzebny, najpierw podłącz instalację bez niego i oceń jakość obrazu. Dokładanie niepotrzebnego wzmocnienia tylko mnoży problemy.

Filtry LTE i 5G oraz rozdzielanie sygnału

W sąsiedztwie nadajników sieci komórkowych fale LTE i 5G wchodzą w konflikt z telewizją naziemną, bo częściowo nachodzą na pasmo UHF. Efekt? Obraz nagle znika, choć siła sygnału telewizyjnego wydaje się w normie. Zaradzisz temu, wpinając między antenę a kabel filtr LTE/5G. Wiele współcześnie produkowanych anten ma filtr już wbudowany, ale do starszych modeli dokupuje się go osobno – montaż trwa dosłownie minutę, bo filtr wkręca się bezpośrednio na złącze antenowe.

Jeśli chcesz puścić jeden kabel na dwa lub trzy telewizory, potrzebujesz rozgałęźnika. Pamiętaj jednak, że każde rozdzielenie dzieli też moc sygnału – przy dwóch odbiornikach każdy dostaje około połowy tego, co płynie z anteny. Przy trzech lub czterech prawie zawsze konieczny będzie wzmacniacz, który zrekompensuje straty. Rozgałęźnik montuj jak najbliżej miejsca, w którym kabel wchodzi do mieszkania, a nie na samym końcu przy telewizorach.

Samodzielna instalacja anteny na balkonie czy parapecie to robota na jedno popołudnie. Wejście na dach, szczególnie na budynku kilkupiętrowym, to już zupełnie inna para kaloszy – bezpieczniej i szybciej ogarnie to doświadczony instalator, który dysponuje cyfrowym miernikiem i potrafi odczytać nie tylko moc sygnału, ale też jego rzeczywistą jakość. Profesjonalista w ciągu godziny znajdzie optymalny punkt mocowania i ustawi sprzęt z dokładnością, której trudno dosięgnąć, kręcąc anteną ręcznie i zerkając na paski w telewizorze.