Spójrzmy na typowy dach w Piasecznie albo Pruszkowie. Często stoją tam dwie osobne konstrukcje: jedna utrzymuje talerz satelitarny, druga panel LTE albo antenę radiową. Pomiędzy nimi ciągną się kable, każdy w innej izolacji, czasem przytwierdzone taśmą do rynny. Taki obrazek widujemy niemal codziennie, a przecież da się to zrobić znacznie porządniej. Pojedynczy maszt, do którego przymocujemy antenę satelitarną oraz internetową, zajmuje mniej miejsca na dachu i nie psuje wyglądu budynku.

Skoro stawiamy jeden solidny słup zamiast dwóch słabszych, zyskujemy też lepszą odporność na podmuchy wiatru. Na otwartych terenach wokół Warszawy wiatr wieje bez litości przez większą część roku, a słup zamocowany na odciągach przetrwa takie warunki lepiej niż dwie niezależne konstrukcje, z których każda działa osobno. Do tego dochodzi jedna wizyta na dachu zamiast dwóch osobnych montażów.

Dlaczego to wcale nie jest proste

Samo przykręcenie dwóch anten do jednej rury to połowa sukcesu. Prawdziwy problem pojawia się wtedy, kiedy chcemy, by obie pracowały jednocześnie i nie przeszkadzały sobie nawzajem. Antena satelitarna odbiera sygnały z kosmosu o mocy liczonej w ułamkach pikowata. Konwerter LNB zamienia te sygnały na częstotliwości pośrednie, zwykle w zakresie od 950 do 2150 MHz. Antena internetowa, niezależnie czy LTE, 5G czy radiowa, pracuje w pasmach zbliżonych. Postawienie obu anten zbyt blisko siebie to przepis na kłopoty.

Co konkretnie się stanie? Internet zacznie tracić na prędkości albo całkiem się urwie w momentach, kiedy dekoder satelitarny przełącza między transponderami. Z drugiej strony obraz telewizji satelitarnej może zacząć się sypać albo zamarzać w najmniej odpowiednim momencie. Dlatego planowanie odległości między antenami to absolutna podstawa, bez której cała instalacja antenowa nie będzie działać poprawnie.

Jakie odstępy zachować między antenami

Nie istnieje jeden uniwersalny dystans, który zadziała w każdej sytuacji. Wszystko zależy od rodzaju anteny internetowej oraz mocy, z jaką nadaje najbliższy nadajnik. Przyjmuje się następujące bezpieczne minimum, którego nie wolno zmniejszać:

• Antena LTE, 5G lub radiowa kierunkowa: minimum 1.2 - 1.5 metra od talerza satelitarnego. Najczęstszy przypadek przy łączach bezprzewodowych od operatorów lokalnych.
• Antena do naziemnej telewizji cyfrowej DVB-T2: minimum 0.8 - 1 metr. Tu ryzyko zakłóceń jest mniejsze, ale odstęp jest dobrą praktyką.
• Anteny pracujące w paśmie 5 GHz (częste w internetach radiowych): nawet 2 metry lub więcej. Sygnały o tej częstotliwości są bardzo wrażliwe na przeszkody.

Jeśli nie mamy pewności, jakie pasmo wykorzystuje nasz operator, po prostu zachowajmy możliwie duży dystans. Każdy dodatkowy metr odległości między antenami zmniejsza ryzyko interferencji.

Jaki maszt się nada

Standardowy maszt antenowy to ocynkowana rura stalowa o średnicy od 48 do 60 mm i grubości ścianki 1.5 - 2 mm. Krótsze maszty, do 1.5 metra, można mocować bezpośrednio do komina opaską stalową albo do ściany szczytowej uchwytami kotwionymi. Dłuższe, od 2 metrów wzwyż, wymagają odciągów z linki stalowej 4 mm.

Na dachach płaskich popularny jest maszt balastowy — stojak, którego nie trzeba przytwierdzać do poszycia, bo trzyma go ciężar bloczków betonowych. Wersje dostępne w polskich sklepach mają nośność od 12 do 40 kg, co spokojnie wystarcza na dwie anteny. Wybierając maszt, warto od razu sprawdzić, czy ma on otwory do przepuszczenia kabli wewnątrz rury. Takie rozwiązanie chroni przewody przed wiatrem i promieniowaniem UV, a całość wygląda schludniej.

Ważne jest też uziemienie. Antena zamontowana na dachu musi być połączona linką miedzianą o przekroju minimum 16 mm² z instalacją odgromową budynku. Brak uziemienia to nie tylko problem podczas burzy — kurz osadzający się na talerzu satelitarnym potrafi gromadzić ładunki elektrostatyczne, które zakłócają pracę konwertera.

Antena satelitarna — co kupić

Dla Warszawy i okolic wystarczający jest talerz offsetowy o średnicy minimum 80 cm, ale polecamy 90 cm. Większy talerz lepiej radzi sobie w czasie ulewnych deszczy, kiedy sygnał z satelity potrafi na kilka minut zanikać. Producent anteny nie ma większego znaczenia — ważne, aby rama była aluminiowa albo ocynkowana, a śruby nierdzewne.

Konwerter LNB wybieramy w zależności od tego, ile telewizorów zamierzamy podłączyć. Dla dwóch odbiorników albo jednego z funkcją nagrywania wystarczy konwerter Twin. Dla czterech niezależnych telewizorów kupujemy Quad. W polskich sklepach łatwo dostępne są modele Inverto Quad IDLP-40UNIVO2+PLL, Telmor SC-40 LNB Quad oraz TechniSat UNIX Quad — wszystkie mają obudowy odporne na warunki atmosferyczne i bardzo niski współczynnik szumów.

Kierunek ustawienia talerza dla satelity Hotbird to na naszej szerokości geograficznej południe z bardzo lekkim odchyleniem na zachód. Dokładne kąty regulujemy na miejscu za pomocą śrub azymutu i elewacji.

Antena internetowa — co wybrać

Wybór anteny internetowej zależy od tego, jak daleko mieszkamy od najbliższego nadajnika LTE albo 5G. W zabudowie jednorodzinnej wokół Warszawy najczęściej sprawdzają się anteny kierunkowe panelowe o zysku energetycznym od 10 do 14 dBi, na przykład QuMax LTE dla routerów Teltonika albo TT Connect COMPACT. W miejscach, gdzie sygnał jest słabszy — przykładowo za linią lasu albo w zagłębieniu terenu — sensowny zakup to antena o zysku 18 - 23 dBi, na przykład Signaflex T2 23 dBi.

Większość dobrych anten LTE sprzedawanych w Polsce obsługuje dwie polaryzacje, pionową i poziomą, co odpowiada technologii MIMO. Dla uzyskania pełnej prędkości łącza trzeba podłączyć obie głowice osobnymi kablami do routera. Anteny do internetów radiowych pracujących w paśmie 5 GHz są z reguły mniejsze, ale wymagają większego dystansu od talerza satelitarnego ze względu na wspomniane wcześniej zakłócenia.

Dookólne anteny LTE, popularne w tanich zestawach, sprawdzają się tylko tam, gdzie sygnał nadajnika jest bardzo mocny. Gdy sygnał nadajnika jest słabszy, lepsza będzie antena kierunkowa.

Kable, złącza i przełączniki DiSEqC

Antena satelitarna wymaga kabla koncentrycznego o impedancji 75 omów. Standardem w Polsce jest kabel TRI-LAN 113 (potocznie nazywany Triset) z miedzianym ośrodkiem i pełnym oplotem. Wersja satelitarna ma oznaczenie sat i jest odporna na promieniowanie UV. Długość kabla od konwertera do dekodera nie powinna przekraczać 40 metrów, bo przy większych odległościach sygnał traci na sile.

Antenę internetową LTE podłączamy kablem o impedancji 50 omów. Najpopularniejsze to TRI-LAN 240 i TRI-LAN 400 — pierwszy do krótkich połączeń, drugi do dłuższych, bo ma mniejsze tłumienie. Oba kable mają powłokę PE odporną na słońce.

Na końcach kabli nakręcamy złącza F. Ważne, aby centrującą drucianą żyłę lekko spiłować pilnikiem — zbyt długa wpadnie do gniazda i uszkodzi styk w konwerterze lub tunerze. Po nakręceniu złącza warto zabezpieczyć je warstwą taśmy samowulkanizującej, a na niej warstwą taśmy izolacyjnej PCV.

Jeśli planujemy odbiór z kilku satelitów, na przykład Hotbird i Astra, potrzebny jest przełącznik DiSEqC. Modele Opticum 4/1 albo Stab MS4 pozwolą podłączyć cztery konwertery do jednego dekodera. Przełącznik montujemy w suchym miejscu, najlepiej w skrzynce instalacyjnej na strychu albo w kotłowni.

Montaż krok po kroku

Cały proces zaczynamy od wyboru miejsca na dachu. Talerz satelitarny musi mieć czystą widoczność południa z lekkim odchyleniem na zachód. Antena internetowa kierunkowa musi patrzeć w stronę najbliższego nadajnika LTE — kierunek sprawdzamy na mapie zasięgu operatora albo w aplikacji NetMonster na smartfonie.

Kiedy już wyznaczyliśmy miejsce, montujemy maszt. Najpierw przykręcamy uchwyty do komina albo ściany za pomocą śrub kotwionych M8. Wkładamy rurę, orientujemy ją pionowo za pomocą poziomicy, lekko dokręcamy śruby. Jeśli maszt wystaje ponad 1.5 metra nad dach, montujemy odciągi z linki stalowej 4 mm — trzy lub cztery, równomiernie rozłożone.

Następnie zakładamy uziemienie. Linka miedziana 16 mm² łączy maszt z najbliższą szyną wyrównawczą instalacji odgromowej budynku. Jeśli taka szyna nie istnieje, wbijamy w ziemię pręt ocynkowany długości 1.5 metra i doprowadzamy do niego linkę.

Talerz satelitarny montujemy w dolnej części masztu, około 30 cm nad dachem. Antenę internetową umieszczamy wyżej, na samej górze masztu, zachowując opisane wcześniej odstępy. Kable przeciągamy przez wnętrze rury, jeśli maszt taką opcję posiada, albo mocujemy je na zewnątrz opaskami nylonowymi odpornymi na promieniowanie UV. Miejsce, w którym kable wchodzą do budynku, uszczelniamy zaprawą silikonową albo specjalną przelotką dachową.

Jak ustawić antenę satelitarną

Dla Warszawy i okolic satelita Hotbird znajduje się na orbicie w pozycji 13°E. Patrząc na maszt od strony talerza, skierujemy go na południe z bardzo lekkim odchyleniem na zachód — dokładnie około 6 stopni. Kąt elewacji, czyli nachylenie talerza w dół, wynosi w naszej szerokości geograficznej około 26 stopni.

Najprostszą metodą namierzania jest skorzystanie z wbudowanego miernika sygnału w dekoderze. Włączamy telewizor, wchodzimy w menu instalacji, wybieramy satelitę Hotbird i podgląd siły sygnału. Druga osoba stoi przy ekranie i podaje komunikaty głosowo, a my na dachu przesuwamy delikatnie talerzem. Zaczynamy od azymutu, potem korygujemy elewację, na koniec delikatnie obracamy konwerter w jego uchwycie.

Kiedy siła sygnału oraz jego jakość osiągną maksimum, dokręcamy wszystkie śruby. Warto po dokręceniu sprawdzić wyniki jeszcze raz — czasem samo dokręcanie powoduje minimalne przesunięcie talerza i trzeba nanieść poprawkę.

Podłączenie konwertera i dekodera

Z końców kabla koncentrycznego zdejmujemy około 15 mm izolacji zewnętrznej, odginamy oplot, zdejmujemy 8 mm izolacji wewnętrznej. Nakręcamy złącze F. Drugi koniec kabla podłączamy do konwertera LNB — w przypadku modelu Quad mamy cztery niezależne wyjścia, z których każde prowadzi do innego dekodera.

Po drugiej stronie, w salonie, kable wchodzą do dekodera. Polsat Box oferuje obecnie dekodery Polsat Box 4K, Polsat Box 4K Lite oraz Soundbox 4K — złącze LNB jest standardowe, wkręcane. Canal+ korzysta z modeli Ultrabox+ 4K, Dualbox+ 4K oraz Canal+ BOX+. Warto wiedzieć, że dekodery 4K od obu operatorów dostępne są wyłącznie w najmie, w sprzedaży znajdziemy jedynie modele HD.

Jeśli nie chcemy dekodera, a nasz telewizor ma wbudowany tuner DVB-S2, używamy modułu CAM CI+. Dla Polsat Box jest to CAM CI+ Module, dla Canal+ — CAM ECP Module. Moduł wkładamy do gniazda CI+ w telewizorze, kartę konsumencką do modułu.

Kiedy lepiej wezwać instalatora

Samodzielny montaż ma sens, gdy dach jest łatwo dostępny, maszty nie przekraczają 2 metrów i mamy drugą osobę do pomocy. W innych sytuacjach rozsądniej jest zlecić pracę fachowcowi. Instalatorzy pracujący na terenie Warszawy i okolic dysponują analizatorami widma wartymi kilkanaście tysięcy złotych, które w kilkanaście sekund pokazują, czy antena internetowa nie zakłóca konwertera satelitarnego.

Warto rozważyć wizytę specjalisty w szczególności wtedy, gdy dach jest wysoki i stromy, a my nie mamy doświadczenia w pracy na wysokości. Koszt wizyty instalatorskiej to jednorazowy wydatek, który odrobi się w postaci bezawaryjnej pracy instalacji przez lata. Dość powszechna jest też opcja hybrydowa — sami montujemy maszt i kable, ale ustawienie talerza satelitarnego zlecamy fachowcowi z miernikiem.

Czy takie rozwiązanie jest przyjaźniejsze dla środowiska

Na koniec ciekawostka, która rzadko przychodzi do głowy. Połączenie anteny satelitarnej z internetem bezprzewodowym na jednym maszcie może być bardziej ekologiczne niż rezygnacja z telewizji satelitarnej na rzecz samego streamingu. Telewizja satelitarna to emisja typu jeden do wielu — jeden nadajnik na orbicie wysyła sygnał, który odbierają miliony widzów, a zużycie energii po stronie odbiorcy jest minimalne.

Streaming wymaga serwerowni, łączy światłowodowych, centrów danych chłodzonych klimatyzacją i ciągłego przesyłania danych przez internet. Każda godzina oglądania serialu w 4K przez serwis VOD zużywa więcej energii pośrednio niż ta sama godzina kanału satelitarnego w jakości 4K. Hybrydowa instalacja na dachu pozwala korzystać z obu technologii tam, gdzie każda sprawdza się najlepiej.

Mając na dachu jedną solidną konstrukcję, zyskujemy też poczucie, że zrobiliśmy to porządnie. Nie ma plątaniny kabli, nie ma kilku niezależnych masztów kołyszących się podczas wichury. Jest za to instalacja, która przetrwa lata, a przy okazji pozwala oszczędzić trochę prądu.