Telewizor w sali szpitalnej to nie tylko rozrywka, ale też narzędzie do przekazywania informacji i odciągania uwagi od trudnego leczenia, dlatego instalacja dla całego budynku musi być przemyślana od początku do końca. W wielu placówkach działa już system telewizji szpitalnej, w którym dostęp do usług jest przypisany do numeru sali, a pacjent aktywuje telewizor przez wpłatomat na korytarzu, wybierając oddział, typ usługi i numer odbiornika. Jeśli do takiego rozwiązania dokładamy telewizję satelitarną z platform Polsat Box czy CANAL+, dochodzi temat wspólnej instalacji antenowej, która ma obsłużyć dziesiątki punktów odbioru bez ciągłych przerw w działaniu.

Pisząc z perspektywy redaktorów, podchodzimy do takiego projektu jak do infrastruktury, która powinna działać przez lata, nawet gdy w szpitalu są remonty i zmiany oddziałów. W praktyce oznacza to zaplanowanie trasy kabli, dobór konwertera, multiswitcha, gniazd abonenckich i sposobu podłączenia dekoderów oraz modułów CAM, tak aby późniejsze rozbudowy nie wymagały wymiany wszystkiego od zera.

Rozpoznanie budynku i punktów odbioru

Zaczynamy od policzenia, ile telewizorów ma być podłączonych do instalacji i gdzie dokładnie się znajdują: sale chorych, świetlice, poczekalnie, pokoje lekarzy, dyżurki pielęgniarskie. Dobrze jest wziąć plan kondygnacji i zaznaczyć każdy punkt odbiorczy innym kolorem, dzięki czemu od razu widać, gdzie będzie potrzebne gniazdo RTV-SAT i ile kabli musi dojść do danego piętra. W szpitalach często istnieje już pomieszczenie techniczne, gdzie stoją serwery, rejestratory monitoringu i szafa z okablowaniem strukturalnym; tam warto przewidzieć miejsce na szafkę RTV z multiswitchem i zasilaczem.

Kolejny krok to decyzja, które telewizory będą pracowały z dekoderami satelitarnymi, a które wystarczy podłączyć do telewizji naziemnej i systemu szpitalnego. W salach jednoosobowych częściej wybiera się indywidualne dekodery Polsat Box czy CANAL+, natomiast w dużych salach z wieloma łóżkami lepiej zostawić centralnie sterowaną telewizję szpitalną, gdzie pacjent płaci za dostęp pakietowy i nie ma osobnego pilota od dekodera.

Dobór anteny i konwertera

W szpitalu najczęściej stawia się na jedną większą antenę satelitarną typu offset, zamocowaną na dachu lub wysokiej ścianie, żeby mieć swobodny widok w kierunku południa z lekkim odchyleniem na zachód, co odpowiada pozycji satelitów HOTBIRD wykorzystywanych przez polskie platformy. Z materiałów dydaktycznych dotyczących instalacji multiswitchowych wynika, że popularna czasza o wymiarach około 90–100 cm (np. FAMVAL 100 LH) zapewnia przyzwoity zysk energetyczny rzędu nieco poniżej 40 dBi dla częstotliwości około 11,7 GHz, co wystarcza w typowych warunkach miejskich przy poprawnym ustawieniu i braku dużych przeszkód przed anteną.

Jeśli instalacja satelitarna ma obsłużyć dużo odbiorników, wybór pada zwykle na konwerter QUATTRO, który ma cztery wyjścia odpowiadające różnym kombinacjom polaryzacji i pasma: pionowa dolne, pionowa górne, pozioma dolne, pozioma górne. Taki konwerter nie służy bezpośrednio do podłączania dekodera, lecz dostarcza sygnał do multiswitcha, który dopiero na swoich wyjściach tworzy pełny zakres dla poszczególnych gniazd w salach. W mniejszych budynkach można rozważyć konwerter TWIN lub SINGLE i jedno–kilka dekoderów zbiorczych, ale w szpitalu z kilkudziesięcioma salami szybciej zabrakłoby wyjść, więc rozwiązanie z konwerterem QUATTRO jest stabilniejsze organizacyjnie.

Multiswitch i jego rola

Trzon instalacji antenowej opiera się na multiswitchu, czyli urządzeniu, które zbiera sygnały z konwertera i anteny naziemnej, a następnie rozdziela je na wiele wyjść prowadzących do gniazd RTV-SAT. Typowy multiswitch, jak opisany w materiałach edukacyjnych OPTICUM OMS TRQ 5/12, ma 5 wejść (4 z konwertera, 1 z anteny DVB-T) i 12 wyjść, a jego pasmo SAT obejmuje zakres około 950–2200 MHz, natomiast tor naziemny pracuje mniej więcej w przedziale 47–862 MHz. Wzmocnienie sygnału satelitarnego na takim urządzeniu wynosi zwykle kilka decybeli, a separacja między sygnałem satelitarnym i naziemnym dochodzi do około 30 dB, co ogranicza przenikanie zakłóceń między torami.

Multiswitch montujemy na ścianie lub w szafce technicznej, dbając o to, żeby kable z dachu dało się doprowadzić bez ostrych załamań, bo każde zbyt mocne zgięcie przewodu koncentrycznego podnosi tłumienie i zwiększa ryzyko uszkodzenia oplotu. Do wejść SAT podłączamy cztery przewody z konwertera QUATTRO, do wejścia naziemnego przewód z anteny DVB-T, a wyjścia oznaczamy czytelnymi etykietami z numerem sali lub gniazda, co później bardzo ułatwia serwisowanie i szukanie błędów.

Kable koncentryczne i prowadzenie tras

Do takiej instalacji używa się standardowego przewodu koncentrycznego o impedancji 75 Ω, zewnętrznej średnicy około 6–7 mm i miedzianej żyły wewnętrznej, na przykład typu BiTSAT 757 opisanego w oficjalnych materiałach edukacyjnych. Tego typu kabel ma ekran z folii i oplotu aluminiowego, co daje dobrą ochronę przed zakłóceniami, o ile oplot nie zostanie naruszony przez zbyt mocne gięcie lub źle założony wtyk.

W praktyce prowadzimy kable pionowymi szachtami, korytarzami technicznymi lub w istniejących korytach kablowych, pilnując, aby nie prowadzić ich tuż obok grubych przewodów zasilających, rozdzielni wysokoprądowych czy silników wind, bo tam występują silniejsze pola elektromagnetyczne. W szpitalach często wykorzystuje się kanały kablowe z modułowym osprzętem 45 x 45 mm, co dobrze współgra z gniazdami serii P, o których zaraz napiszemy.

Gniazda RTV-SAT w salach

W salach montujemy gniazda abonenckie, które rozdzielają sygnał na tor radiowy, telewizyjny i satelitarny. Przykładowe końcowe gniazdo RTV-SAT SATSD-4 ma zakres częstotliwości od około 47 MHz do mniej więcej 2400 MHz i pozwala podłączyć radio, telewizor oraz dwa wejścia satelitarne, z czego jedno może obsłużyć dekoder z nagrywarką wymagający dwóch kabli lub drugi dekoder w tej samej sali. Tłumienie dla toru TV i radia w takim gnieździe jest rzędu 3–4 dB, a tor SAT ma podobny poziom tłumienia, przy czym gniazdo umożliwia przepuszczenie napięcia zasilającego konwerter z dekodera satelitarnego.

W przypadku instalacji przelotowej, gdzie sygnał przechodzi przez kolejne pokoje, stosuje się gniazda typu R-TV-SAT przelotowe, jak modularne PVP 214, które mają wejście o paśmie 5–2400 MHz oraz wyjście przelotowe z tłumieniem na poziomie około 3–4 dB. Takie gniazdo rozdziela sygnał na wyjście radiowe, telewizyjne i satelitarne, a jednocześnie przenosi zasilanie z ostatniego gniazda końcowego w linii, dzięki czemu można zasilać konwerter z jednego tunera przy instalacji jednoprzewodowej.

• Do gniazda końcowego podłączamy zwykle 2 kable: pierwszy rozdzielany jest w gnieździe na radio, TV i SAT, drugi idzie bezpośrednio na dodatkowe złącze F, które można wykorzystać do drugiego dekodera lub kanału zwrotnego.
• Przy montażu dokładnie zdejmujemy izolację, zakładamy złącza typu F na przewody, dokręcamy je do gniazda i sprawdzamy, czy oplot nie dotyka żyły wewnętrznej, bo to powoduje zwarcie i brak sygnału.
• W salach, gdzie ma być tylko telewizja naziemna lub system szpitalny bez satelity, wystarczy prostsze gniazdo RTV, ale można zostawić gniazdo RTV-SAT na przyszłość, zasłaniając niewykorzystywane wyjścia zaślepkami.

Dobór dekoderów i modułów CAM

W szpitalu opłaca się mieszać różne typy odbiorników: klasyczne dekodery 4K z nagrywaniem oraz moduły CAM CI+, które wkładamy bezpośrednio do gniazda w telewizorze z tunerem satelitarnym. Platforma CANAL+ oferuje m.in. dekodery 4K ULTRABOX+, DUALBOX+, CANAL+ BOX+ oraz moduł CAM ECP, przy czym z materiałów producenta wynika, że ULTRABOX+ pozwala nagrywać kilka kanałów jednocześnie i korzystać z jakości 4K, co w pokojach jednoosobowych bywa mile widziane. Jednocześnie w ofercie istnieje prostszy dekoder WiFiBox+, który sprawdza się w konfiguracjach opartych bardziej na internecie niż na antenie satelitarnej, co można wykorzystać w salach bez doprowadzenia przewodu z multiswitcha.

Po stronie Polsat Box często wybiera się dekodery Polsat Box 4K, Polsat Box 4K Lite, Soundbox 4K oraz moduł CAM CI+, natomiast w pokojach, gdzie dostęp do telewizji ma być powiązany z kontem internetowym, sprawdza się Evobox Stream, który pracuje wyłącznie po IP. Na forach użytkownicy zwracają uwagę, że konfiguracje multiroom wymagające sieci lokalnej bywają czułe na problemy z połączeniem, więc w szpitalu lepiej traktować multiroom ostrożnie i ograniczać go do pokoi personelu, gdzie łatwiej reagować na zgłoszenia.

• W salach z nowymi telewizorami z tunerem satelitarnym wybór modułu CAM ogranicza liczbę przewodów i urządzeń, bo nie trzeba stawiać dodatkowego dekodera na półce.
• W salach, gdzie telewizor jest starszy i ma tylko HDMI, prosty dekoder HD (np. WiFiBox+ lub Evobox Stream) pozwala zapewnić dostęp do podstawowych kanałów i usług VOD bez zmiany odbiornika.
• W pomieszczeniach socjalnych dla personelu można zainstalować bardziej rozbudowane dekodery 4K z dyskiem, gdzie nagrywanie programów ma większy sens niż w salach chorych.

Montaż anteny i pierwsze pomiary

Sam montaż anteny zaczynamy od solidnego uchwytu na dachu lub ścianie: przykręcamy maszt do konstrukcji budynku, sprawdzamy, czy elementy mocujące nie wchodzą w kolizję z instalacjami wentylacyjnymi, kominami i innymi antenami. Następnie zakładamy czaszę offsetową, montujemy konwerter QUATTRO w uchwycie o średnicy około 40 mm i wstępnie ustawiamy antenę na południe, delikatnie korygując jej położenie w stronę zachodu, aby złapać satelity HOTBIRD.

Kiedy antena jest zmontowana, prowadzimy cztery przewody koncentryczne od konwertera do multiswitcha, zostawiając przy urządzeniach niewielki zapas kabla na ewentualne poprawki. Na końcach montujemy złącza F, podłączamy przewody do wejść multiswitcha, włączamy zasilacz i sprawdzamy, czy urządzenie pracuje w zakresie temperatur od około 0 do 55°C, zgodnie z typową specyfikacją. Pierwsze pomiary jakości sygnału można wykonać prostym miernikiem satelitarnym lub dekoderem, który pokazuje poziom i jakość sygnału; w przypadku większej inwestycji rozsądne jest zatrudnienie instalatora z profesjonalnym miernikiem, który sprawdzi parametry na wszystkich wyjściach multiswitcha.

Różnice między samodzielnym montażem a pracą instalatora

Część prac, takich jak oznaczanie kabli, montaż gniazd czy podłączanie dekoderów, można spokojnie zorganizować we własnym zakresie przy wsparciu działu technicznego szpitala. Warto jednak pamiętać, że wejście na dach, ustawianie anteny w pobliżu krawędzi budynku oraz praca z większą liczbą przewodów przy multiswitchu to zadania, gdzie doświadczenie instalatora i praca zgodnie z przepisami BHP mają realne znaczenie dla bezpieczeństwa.

Profesjonalna firma antenowa dysponuje zazwyczaj miernikami do DVB-S/DVB-T, zna typowe problemy z konwerterami QUATTRO, potrafi dobrać multiswitch do liczby odbiorników i przewidzieć zapas wyjść na przyszłą rozbudowę. W praktyce rozsądnym układem jest podział: instalator wykonuje projekt anteny, dobiera multiswitch i robi pomiary na poziomie szafy technicznej, natomiast wykonanie gniazd w salach, doprowadzenie kabli i podłączenie dekoderów można zrealizować z pomocą elektryków i informatyków pracujących już w szpitalu.

Typowe problemy i naprawy

Najczęstsze kłopoty w dużych instalacjach szpitalnych wynikają z luźnych złączy, załamanych kabli i pomyłek w podłączeniu gniazd przelotowych zamiast końcowych w ostatnich salach. Jeśli w jednym pokoju znikają kanały satelitarne, zaczynamy od sprawdzenia, czy dekoder widzi sygnał z anteny, czy w menu jest wybrany właściwy satelita i czy przewód F jest dobrze dokręcony zarówno do gniazda, jak i dekodera.

Gdy problem dotyczy całego pionu sal, warto sprawdzić, czy przewód z multiswitcha nie został przerwany przy remoncie lub czy ktoś nie odłączył go w szafie technicznej, omyłkowo podłączając inne urządzenie. Jeśli przy silnym deszczu przestają działać kanały z jednej platformy, a z drugiej nadal są dostępne, może to świadczyć o lekkim przestawieniu anteny lub zalaniu złączy przy konwerterze; w takim przypadku lepiej wezwać instalatora, który sprawdzi ustawienie czaszy i stan konwertera oraz poprawi izolację złączy.

• Przy każdej większej awarii dobrze jest mieć wydrukowany prosty schemat instalacji z zaznaczonym multiswitchem, konwerterem, anteną naziemną oraz głównymi odcinkami kabli, co pozwala szybko zlokalizować miejsce potencjalnej usterki.
• W szpitalach, gdzie działa system telewizji szpitalnej z wpłatomatami, trzeba pamiętać, że część problemów wynika z braku opłaty lub błędnego przypisania numeru sali do odbiornika, więc przed demontażem instalacji warto najpierw sprawdzić komunikaty na ekranie i stan konta sali.
• Raz na jakiś czas dobrze jest przejść po dachu i sprawdzić wizualnie antenę, uchwyty i konwerter, bo silny wiatr czy prace przy innych instalacjach mogły coś poluzować, co potem przekłada się na znikające kanały w całym budynku.